ISSN 2450-1611

cfp

KUP

2/11

„Przy świetle księżyca, na przełaj”

Relacje z ocalenia Jonasza Sterna w kontekście odbudowy polskiego życia artystycznego w drugiej połowie lat 40.

Agnieszka Dulęba

Dramat wojenny Jonasza Sterna jest znany szerszej publiczności głównie z przejmującej twórczości z okresu od lat 60. do śmierci artysty. O Zagładzie zaczął otwarcie mówić w wywiadach w latach 80., jednak relacje o jego wojennych losach są niepełne i nie zawsze spójne. Przejmujące kompozycje z kości tworzone od lat 60., stały się symbolem Zagłady i dramatu ocalenia, wokół którego budowana była narracja o Sternie. Ostatnio ta tendencja została przełamana wystawą Zaraz po wojnie w warszawskiej Zachęcie, która ukazała artystę w kontekście powojennego odradzania się sztuki polskiej wobec z jednej strony doświadczenia II wojny światowej, z drugiej zaś – nadchodzącego socrealizmu. Burzliwe lata 1944/1945–1949/1950 wyznaczają granice „osobnego politycznego pięciolecia”, jak pisał Wojciech Włodarczyk. Linoryty z cyklu Getto lwowskie, na wystawie wpisane w okres błyskawicznie postępującej odbudowy życia społecznego, artystycznego i politycznego, pokazały, z jakim ciężarem Jonasz Stern włączył się w pracę nad reaktywacją przedwojennego życia artystycznego w Polsce. Celem tego artykułu jest próba nakreślenia narracji i postawy artysty w latach zaraz po wojnie. Źródłem do rozważań są relacje Sterna o Zagładzie ze Zbioru relacji Żydów ocalałych z Zagłady złożone przez artystę w 1945 i 1948 roku, a także prace i wystawy artysty z drugiej połowy lat 40. Relacje i twórczość Sterna pozwalają odtworzyć początki budowania własnego języka o doświadczeniu Zagłady. Katarzyna Bojarska zauważyła, że Stern był jednym z tych artystów, „których bezpośrednie doświadczenie Zagłady obarczyło koniecznością nieskończonego powracania do niej”, co jest trafnym spostrzeżeniem w kontekście całej jego twórczości.. Dzięki relacjom z Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz pracom, które były pierwszymi po wojnie wypowiedziami artysty na temat własnego doświadczenia, można stanąć obok niego na początku długoletniej drogi będącej dramatycznym artystycznym i osobistym poszukiwaniem sposobu wyrażenia doświadczenia granicznego, jakim była druga wojna światowa i przeżycie własnej egzekucji w 1943 roku.

 

cały teksty dostępny w wydaniu papierowym

projekt
zespół wespół